web tasarım programlama web master

 

 

 

TURİZMDE SON NOKTA
ANKARA TİCARET ODASI
TUROFED GENEL SEKRETERİ
BARACUDA TUR CEO
KOREOGRAF
ANKARA
YAZAR
AKADEMİSYEN / GAZİ ÜNİV.
MARMARA FM GNL. MD.
TTYB GROUP HOLDING BŞK
DANIŞMAN
TURİZM YAZARI
GENÇ BAKIŞ
SİTE İÇİ ARAMA
E-POSTA ÜYELİĞİ
VİDEOLAR
Emin Berk
iletisim@turizmdesonnokta.com
Türk Hukuku Çerçevesinde Yabancıların Çalışma İzni

Yabancıların çalışma hakkının şartları ve tamamlanması gereken usûli işlemler, Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’da ve bu kanunun uygulamasını gösteren yönetmelikte açıkça düzenlenmiştir. Nitekim bu kanun ve yönetmelik, Türkiye’de çalışan yabancıların denetlenmesi, kaçak yabancı işçi çalıştırılmasının önlenmesi, bürokratik işlemlerin azaltılması amacıyla düzenlenmiştir.

Ayrıca, yabancılar çalışmaya başlamadan önce mutlaka çalışma iznini, çalışma vizesini ve ikamet tezkeresini almak zorundadırlar. Bu usûli işlemler yapılırken, kanunda yabancıların icra etmelerine izin verilen meslek, sanat ve faaliyetler ile ülkenin ekonomik şartları gözetilerek kamu güvenliği, kamu sağlığı, kamu düzeni ve kamu yararı esaslarına göre bir değerlendirmenin yapılması gereklidir.

 

  • YABANCILARIN ÇALIŞMASI İLE İLGİLİ USULİ İŞLEMLER:


Yabancıların Türkiye’de çalışması için tamamlaması gereken usuli işlemler üçe ayrılmaktadır:

  • Çalışma izninin alınması,
  • Çalışma vizesinin alınması,
  • İkamet tezkeresinin alınması.


Bu işlemleri sırasıyla detaylı olarak inceleyeceğiz.

1. Çalışma İzni:

Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’da çalışma izinlerinin nasıl ve ne şekilde verileceğini düzenlemektedir. Ayrıca, kanun özellik arz eden yabancıları kapsamı dışında tutmuş, bazılarına da çalışma izni muafiyeti tanımıştır. Bu nedenle, çalışma iznini genel esaslar, özellik arz eden yabancılar ve muaf tutulan yabancılar bakımından ayrı ayrı incelenecektir.

aa. Çalışma İznine İlişkin Genel Esaslar:

aaa. Genel olarak:

YÇİHK’nun 2.maddesinde bu kanunun kapsamı düzenlenmiştir. Bu kapsama dahil edilen yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için kural olarak mutlaka izin almaları gerekir. Ancak, ülke menfaatlerinin gerekli kıldığı hallerde veya mücbir nedenlere bağlı olarak, çalışmaya başlamadan önce ilgili makama bilgi vermek, çalışma süresi bir ayı geçmemek ve Bakanlık onayı alınmak suretiyle çalışma izni işe başladıktan sonra da verilebilmektedir.

Bu izin başvuruları, yurt içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılmaktadır. 2 Ağustos 2010 tarihinden itibaren başvurular yalnızca internet üzerinden yapılmaktadır. Gerekli evraklar ise bizzat veya posta yoluyla Bakanlığa ulaştırılacaktır. Bir yabancının veya işvereninin yurtiçinden başvuru yapabilmesi için, yabancının öğrenim amacı dışında bir nedenle en az altı ay süreli ikamet izni almış ve bu sürenin sona ermemiş olması gerekir. Bu nedenle, turistik vize veya çalışma vizesi dışında vizelerle veya iki ülke arasındaki vize muafiyeti programı ve diğer vize kolaylıklarından yararlanarak Türkiye’ye gelmiş bir yabancının yurtiçinden çalışma izni için başvurması mümkün değildir.

Öte yandan, bir istisnayı belirtmek gerekir ki; insan ticaretine konu olan veya olabilecek alanlarda çalışacak yabancılar için altı ay süreyle ikamet etmiş olması dikkate alınmamakta ve her defasında dış temsilciliklerimizden çalışma vizesi almaları koşulu aranır.

Şayet başvuru, yurtdışından yapılacaksa, yabancının bulunduğu ülkedeki Türk temsilciliklerine yapılmaktadır. Temsilcilikler, kendi değerlendirmeleri ile birlikte başvuruyu ilgili Bakanlığa gönderirler.Çalışma izin belgesini alan yabancıların, bu belgeyi aldıkları tarihten itibaren en geç doksan gün içinde ülkeye giriş vizesi talebinde bulunmaları, ülkeye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına ikamet tezkeresi almak için başvurmaları zorunludur. Zira çalışma vizesi ve ikamet tezkeresi alınmadığı takdirde çalışma izninin geçerliliği yoktur.

Usulüne uygun başvurular, en geç otuz gün içerisinde sonuçlandırılır.Öngörülen otuz günlük süre, tüm belgelerin Bakanlığa eksiksiz intikalinden itibaren başlar. Çalışma izni başvurusu incelenirken yabancının ikamet ve çalışma izninin süresi ile hizmet akdinin ve işin süresine göre belirli bir işyeri ya da işletmede ve belirli bir meslekte, yalnız bu işe münhasır kalmak kaydıyla iş piyasasındaki durum, çalışma hayatındaki gelişmeler, istihdama ilişkin sektörel, coğrafi ve ekonomik konjonktür değişiklikleri dikkate alır. Öte yandan, Türkiye İş Kurumu tarafından periyodik olarak dört haftalık sürelerde, il bazında "yabancıların istihdamının uygun görülmediği iş ve meslekler" konulu rapor da Bakanlığın çalışma izin hakkındaki vereceği kararda gözönünde tutulacak önemli kıstaslardan biridir. Ayrıca, Bakanlık, ülke içinden istihdam yerine yabancı istihdamını haklı kılacak gerekçeleri değerlendirirken, işin özel niteliğini gösterir bilgiler ile yabancının eğitim durumu, çalışacağı işyerinin ulusal ekonomiye katkısı ve bu niteliklere uygun ücret düzeyi ile istihdam durumunu da dikkate alır.

Bakanlık, başvuruları değerlendirme esnasında, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının mesleki yeterlilik dahil görüşlerini 15 gün içerisinde bildirmek zorundadırlar. Ancak, ilgili kurumlar 15 günü geçmeyecek şekilde ek süre alabilirler. Nitekim, Bakanlığa süresinde bildirilmeyen görüşler olumlu kabul edilir.

Bu kanun ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde; Türkiye’de kabul edilen temel prensip şudur: Bir yabancının istihdam edileceği iş için aynı nitelikte ülke içinden başvuranlar var ise, onlara öncelik tanınır ve yabancıların çalışma taleplerinin reddolunur. Ayrıca, Türk vatandaşları yerine ülke içinden başvuranlar teriminin kullanılması ile; T.C. vatandaşları, Türkiye’de ikamet eden Türk soylu yabancılar ile Türkiye’de yasal ikamet ve çalışma iznine sahip olan ve Türk iş piyasasına dahil edilmiş yabancılar anlatılmak istenmiştir.

Çalışma izninin uzatılması, Yönetmelik m.8’de öngörülen usul ve süreye tabidir.
Çalışma izninin sınırlandırılması ve reddi halleri Kanunun 14.maddesinde ve Yönetmeliğin 20.maddesinde düzenlenmiştir.
bb. Çalışma İzni Çeşitleri:

Yabancıların Türkiye’de çalışmalarına ilişkin izinler dört gruba ayrılmıştır:

bba. Süreli Çalışma İzni:

Bu husus, kanunun 5.maddesinde düzenlenmiştir. İş piyasasındaki durum ve ekonomik konjenktür değişiklikleri nazara alınarak belirli bir işyeri ve meslekte çalışmak üzere 1 yıl için verilir. Bu süre, aynı işyeri ve aynı meslekte çalışma şartı ile 3 yıla kadar uzatılabilir. Bu sürenin hitamında, farklı bir işyerinde, aynı meslekte çalışmak üzere çalışma iznini 6 yıl uzatabilir. Aynı meslek kavramını şu örnekle açıklayalım: Örneğin, Bir Alman öğretmenin, Alman okulunda, Almanca dersi yerine tarih dersi vermeye başlaması aynı meslek olarak değerlendirilir. Yabancının kendisi ile birlikte en az beş yıl kanuni ve kesintisiz ikamet etmiş olmaları kaydıyla eş ve çocuklara da süreli çalışma izni verilebilir. Beş yıllık süre hesaplanmasında, öğrenimde geçen süreler de dahil edilir. Yabancının toplam 6 ayı geçmemek şartı ile Türkiye dışında bulunması çalışma süresini kesmez. Ancak, Türkiye dışında bulunduğu süreler çalışma süresinden sayılmaz.

bbb. Süresiz Çalışma İzni:

Kanunun 6.maddesinde düzenlenmiştir. Türkiye’de en az 8 yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden ve 6 yıl kanuni çalışması olan yabancıya süresiz çalışma izni verilir. Nitekim bu izin, ekonomik nedenlerle belirli bir süre için tarım, sanayi ve hizmet sektörler, belirli bir işyeri, meslek, mülki veya coğrafi alanla sınırlandırılamaz.

bbc. Bağımsız Çalışma İzni:

Kanunun 7.maddesinde düzenlenmiştir. İznin verilmesi için yabancının Türkiye’de kanuni ve kesintisiz olarak en az 5 yıl ikamet etmiş olma şartı öngörülmüştür. Bu şartın yanında, bağımsız çalışmalarının, ekonomik kalkınma açısından katma değer yaratması ve istihdam üzerinde olumlu etki yapması aranır.

Bağımsız çalışması uygun bulunması halinde, yabancıya “Bağımsız Çalışma İzni Müracaat Belgesi” verilir. Bu belge verildiği tarihten itibaren üç ay süreyle geçerlidir. Yabancıya, işyerini kurmasının ardından, ticaret sicil kaydını Bakanlığa ibraz etmesi halinde bağımsız çalışma izni verilebilir.

bbd. İstisnai Çalışma İzinleri:

Türkiye’nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe; ulusal mevzuata aykırı davranmamak ve mesleki hizmetlere ilişkin mevzuata uymak kaydıyla, ilgili statüleri Kanunun 8.maddesinde belirtilen yabancılara, çalışma izinleri istisnai olarak verilebilir.

cc. Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Çalışan Yabancıların Yerine Getirmesi Gereken Usuli Hükümler:

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde faaliyet gösteren şirket, şube ve irtibat büroları kapsamında çalışan yabancılara verilecek çalışma izinleri hakkında farklı bir usul öngörülmüştür. Buna ilişkin kurallar, “Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarında Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik ”kapsamında düzenlenmiştir. Bu yönetmelik, özellik arzeden doğrudan yabancı yatırımlarda ve irtibat bürolarında istihdam edilecek yabancı uyruklu kilit personele uygulanır.

Özellik arz eden yatırım ve kilit personel kavramı, bu yönetmeliğin 4.maddesinde tanımlanmıştır.

Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlarda mesleki eğitim alanı dışında bir görevde istihdam edilecek yabancı uyruklu kilit personel için, ilgili mercilerden mesleki yeterlilik konusunda görüş alınmadığı gibi kilit personel, Uygulama Yönetmeliğinde öngörülen mesleki yeterlilik istem ve yeterlilik prosedürleri ile lisans istem ve prosedürlerine de tabi tutulmamaktadır.Ayrıca kilit personel için, yabancının başvuruda bulunduğu iş için ülke içinde, dört haftalık süre içerisinde o işi yapacak aynı niteliğe sahip kişinin bulunmaması gerektiğine ilişkin sınırlama hükmü aranmaz.

Çalışma izin belgesi alan kilit personel de genel kural uyarınca; bu belgeyi aldıktan itibaren en geç 90 gün içerisinde Türkiye'nin dış temsilciliklerine çalışma vizesi talebinde bulunmaları ve ülkeye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına ikamet tezkeresi almak için başvurmaları zorunludur. Türkiye'de öğrenim amacıyla verilen ikamet izinleri hariç, herhangi bir sebebe istinaden en az altı ay süreli ikamet izni almış olup da bu izin süresi içerisinde çalışma izni verilmiş kilit personel için, Türkiye'nin dış temsilciliklerinden çalışma vizesi alması koşulu aranmaz.

bb. Özellik Arz Eden Yabancılar:

Kanun, bazı statüdeki yabancıları kapsam dışında tutmuştur.

aaa. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 29 uncu maddesinin ikinci cümlesi:

403 sayılı kanun 5901 sayılı Türk Vatandaşlık Kanunu’yla mülga edilmiştir. Bu nedenle 403 sayılı kanunun 29.maddesi,5901 sayılı kanunun 28.maddesine tekamül etmektedir. Bu madde kapsamındaki kişiler, yabancılar için geçerli olan sınırlamalara tabi olmaksızın Türkiye’de çalışabileceklerdir. Türk vatandaşı olma koşulu aranmamasının ötesinde, çalışma izni, çalışma vizesi, ikamet izni talep edilmeyecektir.

b.b.b  5680 sayılı Basın Kanununun 13 üncü maddesi ve 231 sayılı Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin kapsamına giren yabancılar:

5680 sayılı Kanun, 5187 sayılı kanun ile 2004 yılında mülga edilmiştir. Bu hükümler çerçevesinde, yabancıların çalışma izinleriyle ilgili yükümlülükler gazete ve dergilerin yabancı muhabir ve yazarları ile yabancı basın yayın organları mensuplarına uygulanmayacaktır.

ccc. Diğer Bakanlık ve Kamu Kuruluşlarınca Çalıştırılacak Yabancılar:

Kanun,Çalışma Bakanlığı’ndan izin alınması hususunda, Bakanlık ve kamu kuruluşlarında istihdam edilen personeli kapsamı dışında tutmuştur. Böylece, ilgili kamu kurum ve kuruluşları kanunla verilen yetkiye dayanarak çalışma izni verebilecek ve yabancı personel çalıştırabilecektir. Örneğin, Başbakanlık, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Yüksek Öğretim Kurulu yabancılara çalışma izni verebilmektedir.

Kanunla yetki verilen bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca sözleşme veya ihale usulleriyle mal ve hizmet alımı, bir işin yaptırılması veya bir tesisin işletilmesi işlerinde çalıştırılacak kilit personel niteliğindeki yabancılar ise, Çalışma Bakanlığı’ndan alınacak istisnai çalışma izinleri ile istihdam edileceklerdir.

Ayrıca Kanunun 19.maddesi gereği, çalışma iznini veren/uzatan/iptal eden bakanlık veya kamu kurum ve kuruluşlar işlem tarihinden itibaren; yabancıyı çalıştıran bakanlık ile kamu kurum ve kuruluşlar yabancıyı çalıştırmaya başladıkları tarihten itibaren otuz gün içerisinde yabancı ile ilgili tüm bilgileri Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.

cc. Çalışma İzninden Muaf Tutulan Yabancılar:

Kanunun m.2/ f.3’te; yabancıların, karşılıklılık ilkesi, uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği hukuku esasları dikkate alınarak çalışma izninden muaf tutulabileceği düzenlenmiştir. Bu hüküm ile, Çalışma Bakanlığına, sosyal ekonomik koşulları ve uluslar arası ilişkileri göz önünde bulundurarak yabancıları çalışma izninden muaf tutma yetkisi tanınmıştır.

Ayrıca Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliği’nin 55.maddesinde muaf tutulan yabancıların kapsamı ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Yabancılara tanınan muafiyet uzatılamaz. Şayet daha uzun süre kalması gerekiyorsa, Bakanlıktan çalışma izni alması gerekmektedir. Çalışma izninden muaf olan yabancıların talebi halinde Bakanlık tarafından çalışma izni muafiyet belgesi verilir.

Yönetmeliğin m.55/f.4 gereği, bu kapsamdaki yabancılar, ülkeye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç otuz gün içerisinde ve her halükarda faaliyetlerine başlamadan önce geliş amaçlarını, ne kadar süre ile ve nerede kalacaklarına ilişkin bilgileri, bulundukları yerin emniyet makamlarına bildirerek ikamet tezkeresi almak zorundadırlar. Bu bildirimi bizzat kendileri yapmalarına gerek yoktur.]Muafiyet hükümlerinden yararlanacak yabancılara ilişkin sosyal güvenlikle ilgili yükümlülüklerin yerine getirilmesi zorunludur. Bu madde kapsamında ikamet tezkeresi düzenlenen yabancıların kimlik bilgileri ile çalışacakları işyerlerinin unvan ve Sosyal Güvenlik Kurumu işyeri sicil numaraları emniyet makamları tarafından her ay Bakanlığa bildirilir.

2. Çalışma Vizesi:

Çalışma vizesi, yasal dayanağını Avrupa Konseyi Üyesi Devletler Arasında Kişilerin Seyahatine İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nden ve Pasaport Kanunu’nun 4.maddesindeki hükümden almaktadır. Ayrıca, YÇİHK ve ilgili yönetmelikte de çalışma vizesine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

aa. Genel Olarak:

Daha önce bahsettiğimiz üzere; çalışma izni ancak çalışma vizesi ve ikamet tezkeresinin alınması halinde geçerli sayılmaktadır.

Uygulamada, vize etiketlerinin “amaç” bölümüne yabancıya hangi nedenle vizenin verildiğini göstermektedir. Yurtdışındaki ilgili Türk Konsolosluklar tarafından yabancının Türkiye’ye çalışma amaçlı geldiğine dair şerh düşülür. Müracaat, ilgili Türk dış temsilciliğine yapılır ve çalışma vizesi verilirken İçişleri Bakanlığının ve ilgili kurumların görüşleri alınır.

bb. Çalışma Vizesinin İstisnaları:

Bu istisnai hallerde; ilgili Emniyet makamları çalışma izinlerine dayanarak ikamet tezkerelerini resen düzenlemektedir.

Ø Türkiye'de öğrenim amacıyla verilen ikamet izinleri hariç, herhangi bir sebebe istinaden en az altı ay süreli ikamet izni almış olup da bu izin süresi içerisinde çalışma izni verilmiş yabancılardan, Türkiye'nin dış temsilcilikleri kanalı ile çalışma vizesi alması koşulu aranmaz.

Ø Süresi sona ermiş bir çalışma izninin uzatılması için, sürenin bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde uzatma başvurusunda bulunulması gerekir. Süresi içerisinde başvuruda bulunanlardan çalışma vizesi istenmez.

Ø Kanun kapsamı dışında tutulan ve kanunlarla verilen yetkiye dayanılarak, bakanlıklar ve kamu kurum ve kuruluşlarınca bizzat istihdam edilen yabancılardan çalışma vizesi istenmeyecektir.

Ø İltica ve sığınma başvurusunda bulunarak, ikamete bağlananlar ile mülteci ve sığınmacı statüsü kazanarak ikamet tezkeresi alanlardan çalışma vizesi istenmez.

3.İkamet Tezkeresi:

aaa. Genel Olarak:

Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun’un m.3/f.2’de; iş tutmak maksadıyla Türkiye'ye gelen yabancılar geldikleri tarihten itibaren bir ay zarfında ve her halde çalışmaya başlamazdan evvel ikamet tezkeresi almış bulunmalıdırlar. Çalışma izinleri, emniyet makamlarınca verilecek çalışma amaçlı ikamet tezkeresi ile bir anlam taşımaktadır.

Çalışma amaçlı ikamet tezkeresinin verilebilmesi için, yabancının geçerli bir çalışma vizesi alarak başvuru yapmış olması, yasal süreler içerisinde Türkiye’de bulunuyor olması, belirtilen işyerinde çalışacağının anlaşılması ve ilgilinin başvurusunun kabul edilmesinde adli, idari ve siyasi açıdan sakınca bulunmaması gerekmektedir. 

Mesleki hizmetler kapsamında yurt dışından yapılan başvurularda çalışma izni alan mühendis, mimar ve şehir plancılarının Türkiye'ye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç bir ay içerisinde, ilgili meslek odasına üyelikleri zorunludur. Nitekim meslek hizmetlerle ilgili çalışma iznine bağlı ikamet izni verilmesinde, ilgili meslek odasına üyelik dikkate alınır.

Ayrıca, ikamet tezkeresi verilirken iş kanunları gereği sadece Türk vatandaşlarına tahsis edilmiş meslekler göz önünde tutulması gerekmektedir.

Kanun’un 15.maddesi gereği, ikametine izin verilen Türkiye'de serbest olarak veya memur, müstahdem ve işçi sıfatıyla çalışacak yabancılar, işe başladıklarından itibaren en çok 15 gün içerisinde ikamet ettikleri yerin polis veya jandarma karakoluna bizzat veya başkası aracılığıyla haber vermeye ve ikamet tezkerelerine kaydettirmeğe mecburdurlar. Aynı şekilde Kanunun 16.maddesi uyarınca, yabancı çalıştıran işveren de çalıştırdığı yabancının adını ve soyadını, tabiiyetini, mesleğini, taşıdığı ikamet tezkeresinin tarih ve sayısını, ikametgâh adresini ve gördüğü işle aldığı maaş ve ücret miktarını gösterir imzalı bir beyannameyi yabancının işe başlamasını takip eden en çok 15 gün içinde en yakın polis veya jandarma karakoluna vermeye mecburdurlar.

İlgili valilikler, ikamet tezkeresinin süresini resen tespit ederken, çalışma izin süresini dikkate alırlar. İkamette kesinti olmadığı müddetçe, çalışma amaçlı ikamet tezkereleri ilgili valilikçe yine resen uzatılacaktır.

Süresiz çalışma iznine sahip yabancıların ikamet izin süreleri, valiliklerce, yabancının talebi üzerine, sözleşme süresi dikkate alınarak ve pasaport süresini aşmamak kaydı ile, her defasında 5 yıla kadar verilebilmektedir.

Aynı şekilde, bağımsız çalışma izni alan yabancının ikamet tezkeresi, yabancının talebi ve pasaport süresi dikkate alınarak, her defasında 5 yıla kadar verilebilmektedir

 

 

Okunma Sayısı: 1942
Yorum Yaz
Ad Soyad
E-posta
Yorum

Şehr-i Türkiye | Spa & Wellnes | Golf Turizmi | Kalkınma Ofisi | Turizm Rehberi | Künye | İletişim
© Copyright - Her hakkı turizmdesonnokta.com’a aittir.
Tasarım&Yazılım: Grafiker